Ang Pagbubukas ng Puso ni Raffy sa "To Love Again" (Zialcita, 1983)

Isa akong tagahanga ni Danny Zialcita. Hindi ko napanood ang lahat ng kanyang mga pelikula, subalit ang karamihan naman sa mga napanood ko ay nagustuhan ko. Naniniwala akong isa siya sa mga underrated na direktor sa ating bansa. Kakaiba ang istilo ng kanyang pagtatrabaho kung saan binubuo niya lamang ang dayalogo ng kanyang mga karakter sa araw na kinukunan nila ito. At madalas naman ay nagwo-work ito para sa kanya (at sa pelikula). Witty ang kanyang mga dialogues at matatalino ang kanyang mga karakter. Ultimo mga kasambahay ay nakikipagtagisan ng mga dila sa kanilang mga employers o kapwa-manggagawa. Ingles kung Ingles. Batuhang matalinhaga kung nararapat. Debate kung debate. Tila may patakaran yata sa kanyang set at pelikula na pinagbabawal ang mapupurol ang utak.

Sa panahon ng martial law kung saan ang mga katulad nina Bernal at Brocka ay nagpapakita ng social realism sa kanilang mga pelikula, si Zialcita ay nakapokus sa mga komplikadong relasyon na pinapasok ng tao: adultery, concubinage, marital infidelities with consent, pagkahumaling sa pag-ibig, pagiging tuso pagdating sa pag-ibig, relasyong magulang at anak, at kung anu-ano pa. Masyado silang masalimuot na kung minsan ay mahirap itong tanggapin bilang katotohanan. Subalit ito ang mundong kinalakihan ni Zialcita kung saan sa mansiyon nakatira ang kanyang mga karakter at sumasakay ng helicopter o yatch sa tuwing pupunta sa ibang lugar. Hindi pera ang kanilang concern kundi ang pakikipagrelasyon. Hindi issue sa kanila ang trabaho kundi ang paano mapapanatili ang kanilang yaman. At hindi rin naman mahalagang mawalan sila ng yaman, huwag lamang madungisan ang kanilang dignidad at pangalan. (See related review.)

Ito ang mundo ni Zialcita kung saan ang baho ng alta sociedad ang kanyang ine-expose. Kung ang mga pelikula ni Mendoza ay binansagang "poverty porn", itinuturing ko namang "high society dirt" ang kay Zialcita.

Isa sa mga napanood kong pelikula ni Zialcita ang noo'y hindi ko gaanong na-appreciate. Pakiramdam ko ay may tila disconnected parts siya na hindi akma sa aking panlasa. May mga eksena sa aking hindi nagme-make sense at tila pinagkabit-kabit lamang upang maging buo. Kung may saysay man ang lahat ng iyon, lost in translation siya sa akin. Tulad nga ng sabi ng kaibigan kong si Ralph, "Knowing Zialcita, may meaning 'yun," nang itanong ko sa kanya ang isang bahaging hindi ko maintindihan.

Ang pelikulang tinutukoy ko ay ang To Love Again na pinagbibidahan nina Sharon Cuneta at Miguel Rodriquez noong 1983. Makalipas ang ilang taon ay binisita kong muli ito at saka lamang naging malinaw sa akin kung ano ba ang kanyang sinasabi. Tila nagparamdam sa akin si Zialcita at sinabing hinding-hindi siya maglalagay ng mga eksenang walang kabuluhan. Each part makes the whole. The whole is the sum of its parts.

Nagpatiwakal ang pinakamamahal na ama ni Raffy (Sharon) na si Enrico (Dante Rivero). Malaki ang kanyang naging pagkakautang sa negosyo na umabot sa mahigit na pitong milyong piso. Hindi niya matanggap ang dungis na iiwan nito sa kanyang pangalan kaya't mas ninais niyang wakasan na ang kanyang buhay. Ang naiwang maglilinis ng kanyang iniwang kalat ay ang kanyang anak at ang asawa na si Clarita (Liza Lorena).

Left with not much choices, Clarita turned to people whom she thought could help them with their situation. 'Yung mga taong may nag-uumapaw na kayamanan. 'Yung mga taong ituturing na barya lamang ang tulong na ibibigay sa kanila kahit pa milyon-milyon ang pinag-uusapang halaga. Isa sa nilapitan ni Clarita ay si Ramon (Charlie Davao), isang dating manliligaw na hanggang ngayon ay patuloy na umiibig sa kanya. Handa itong iahon siya sa kahihiyan kapalit ang pagpapakasal sa kanya.

Clarita refused to accept the offer. She thinks that it'll bring much shame to her late husband's name if she agrees to marry Ramon. Nilapitan niya ang mag-asawang Lupita (Susan Valdez) at Alfonso (Tony Carreon) who is very much willing to help her only if she agrees to have Raffy marry their son Alberto/Bullet (Miguel). Bilang nagmula sa tinatawag na "nouveau riche" o bagong yaman, hindi lubos na tanggap ang kanilang pamilya ng society. The union of Bullet at Raffy will serve as seal to finally bind them with the so-called "old money" or traditionally rich where Raffy belongs.

L: Ang pakikipagkita ni Clarita kay Ramon | R: Ang pagkikita nina Lupita at Raffy
Ang ganitong tulong ay hindi kusang-loob na binibigay. It is a business transaction where there are exchanges of trades. It is a form of investment kung saan ang tulong na binigay ay babalik din sa oras ng pangangailangan. Kung sa tingin nila ay wala silang pakinabang sa kanilang tutulungan, hindi sila mangingiming tanggihan ito. At kadalasan ay may naninigurong nasa kanya ang upper hand. Na siya ang higit na makikinabang kaysa pakikinabangan. Hindi ito nalalayo sa sinauang pag-iisip o tradisyon (na maging sa ngayon ay sinusunod) na ang kasal ay isang business deal. Rich families get to it to protect their assets (even through marriage with a distant or not so distant relative) while some daughters from less-fortunate families are being "sold" to the man who can afford the family's asking price (e.g. In India daughters are being fed well because healthy girls appeal better to those who can afford them.).

Pumayag si Raffy sa set-up na pinasukan ng ina kahit pa siya may hesitation. But the moment she remembers the words of her father, she runs away. Hindi niya gustong sirain ang paalala sa kanya ng ama na sa karapat-dapat na lalaki lamang siya magpapakasal at hindi niya dapat isakripisyo ang kanyang puso. She left hurriedly without getting the chance to meet Alberto.

Tinanggap ni Raffy ang unang trabaho na dumating sa kanya. Malayo ito sa kanyang ina maging sa kabihasnan. Ito ay sa isang logging camp sa bundok kung saan bruskong mga lalaki ang kanyang makakaharap. Ibang-iba sa kanyang nakagisnang mundo kung saan ang mga lalaki ay pormal at sosyal. But she is not worried. Her father has trained her well. He told her that she is no different to men. Kung ano ang kaya nilang gawin ay kaya niya rin. Hindi hadlang ang kanyang pagiging babae sa maari niyang ma-accomplished. (Isa ito sa tatak-Zialcita kung saan ang mga karakter niya ay pantay-pantay pagdating sa usapang gender.)

Being a sharpshooter, she has proven to men that she is of equal to them if not better.
However, except for the playboy boss who showed interest in her, Raffy is met only with kindness and care from the people around her. Itinuring siyang isang mamahaling kristal at anak-anakan na nangangailangan ng gabay at kalinga. She needed it. She is nursing a broken heart from the sudden loss of her father whom she considers her first love, and Rodolfo (Tommy Abuel) and Raoul (Rodolfo "Boy" Garcia) provided her with the much needed guidance and affection that only a father can give. Sila ang nagsilbing tulay upang tuluyan na siyang maka-move on sa pagkawala ng kanyang ama. Hindi na mahalaga ang side issue na kinakaharap ng naturang kumpanya noong dumating siya sa kanya. (Nagwewelga ang mga kalalakihan dahil hindi dumarating ang supply ng alak nila na siyang karamay nila sa oras na magtapos ang kanilang trabaho.) Ang mahalaga ay ang naibigay nitong comfort sa kanya sa oras ng kanyang pagdadalamhati. Tinulungan siya nito na maka-recover sa disappointment na dulot ng pagkamatay ng ama. At binuksan nito ang kanyang puso sa posibilidad ng pag-ibig muli. (Itong sequences na ito ng pelikula ang hindi ko naintindihan noon. Malinaw na siya sa akin ngayon.)

By some twist of fate, Raffy meets Bullet in the camp. He is shot, and she provides him with the blood needed for his transfusion. But again, she leaves the camp even before he regains his strength.


Bullet, not knowing she is the one whom he is supposed to marry, pursues Raffy. He is a hunter, he says. At parang isang kaakit-akit na bulaklak sa kagubutan, ginawa niya ang lahat ng paraan upang makamtam ito kahit pa siya ay mahirapan. Nagtagumpay naman siya sapagka't napaibig na rin naman si Raffy sa kanya. Ito ay dahil pinatunayan niyang karapat-dapat siya sa pag-ibig ng dalaga: persistent at may respeto sa kanya.

When Raffy learns of her mother's upcoming wedding to Ramon, she comes back to her and agrees to take the marriage deal arranged for her earlier as long as Clarita will not pursue the deal she has with Ramon. Subalit kahiyaan na, ayon kay Clarita. Ang kanyang word of honor naman ang nakataya kung sakaling aatras siya sa pinasukang usapan kay Ramon.

Not knowing that he is the same guy she will marry, Raffy breaks up with Bullet. He easily gave in much to the dismay of Raffy. "Hindi mo man lang ba ako ipagalalaban?" tanong niya. Bullet says no for he knows that no matter what happens, whether Raffy accepts his sudden marriage proposal or not, they will end up together. And so they did!

L: Raffy tells Bullet that she will marry Alberto. | R: Raffy meets Alberto for the first time.
Pantay-pantay man kung ituring ni Zialcita ang iba-ibang kasarian, inilalagay pa rin niya sa pedestal ang mga kababaihan. Mataas ang respeto niya sa kanila at binibigyan ng matinding pagpapahalaga. Hinihinang niya ito na parang ginto, hinuhubog na parang dyamante, at inaalagaan na parang isang mahahaling orchid.

Ang thesis ng To Love Again ay hindi nararapat ang isang lalaki kung hindi niya paghihirapang kamtam ang tinatangi niyang babae. True enough, destined man na magkatuluyan ay hinanap at pinaghirapan pa rin ni Bullet ang pag-ibig ni Raffy. It was love at first sight when he sees her in a bar. He meets her again many days after only to lose her once again. But he is determined to have her. Like a hunter, he finds all possible means to get to her and prove that he is worthy of her. Na siya ang taong nararapat na mag-alaga sa kanya at makapiling habang buhay.

Ganoon din naman si Ramon kay Clarita. For 18 years he didn't stop loving her. He waited patiently until he gets the chance to be with her. Kahit pa sabihing hindi siya minamahal nito, para sa kanya ay ang kanyang pagmamahal ay sapat na para sa kanilang dalawa. Hindi mahalaga ang perang kanyang iluluwal, makapiling lamang ang babaeng pinakamamahal niya. At hindi rin importante kung sabihin man ng iba na bumibili siya ng pagmamahal. And Clarita realizes that. Kaya kahit hindi pa lubos ang kanyang nararamdaman para kay Ramon ay tinanggap na rin niya ang alok na pagmamahal nito.

Sa kaso ni Alfonso, si Lupita ang itinuturing niyang hari ng tahanan. Hindi reyna o kanyang kanang-kamay lamang. Hindi partner o katuwang sa paggawa ng mga desisyon. Kung ano ang kanyang gusto ang siyang masusunod.

To Love Again is a story of about second chances. A second chance at love and at life. Hindi maaaring bumigay nang basta-basta sa buhay sa oras na sa tingin mo ay wala ka nang patutunguhan. Laging may pagkakataong makabangon. Laging masosolusyunan ang mga suliranin. However, Enrico may have given up on life, but he gave second chances to those he loved the most. At ito ang katangi-tanging bagay na naibahagi niya sa kanyang mag-ina.

Kilig-kilig to the Bones: Queer-ing Danny Zialcita

Isang queer na pagsusuri sa ilang mga pelikula ng itinuturing kong isa sa mga underrated directors ng pelikulang Filipino na si Danny Zialcita! Hindi malilimutan ng industriya ang mga obrang ginawa mo. Hindi magtatagal ay maihahanay ang galing mo sa mga naunang lumisang auteurs sa iyo. Hinahangaan kita! Ipinagbubunyi kita!

 Nakalulungkot lamang isipin na hindi na kita makakapanayam tungkol sa isa sa mga mahahalagang pelikula ni Mega, ang Dear Heart...
Queer-ing Danny Zialcita from Jek Josue David on Vimeo.

Ang Hindi Kaaya-ayang Mukha ng Bading sa Slumber Party (Emmanuel dela Cruz, 2012)

De kahon ang kadalasang paglalarawan sa mga karakter ng mga bading sa pelikula. Kung hindi sila ang mga matalik na kaibigan o kanang-kamay ng mga bida, sila ang ginagawang comic relief kung saan sila ay nagpapatawa o ginagawang katawa-tawa. Minsan pa nga ay nagiging tampulan sila ng panunukso o pangungutya dahil sa kanilang kaibang kilos at gawa.

Sa mga nagdaang panahon, malaki na rin ang pinagbago ng pagsasalarawan sa mga bading lalo na sa mga pelikulang Filipino. Marami sa kanila ang pilit na inilayo ang sarili sa mga stereotypes at binuo ang pagkataong bading ayon sa kanilang sariling kuwento at karanasan, malayo sa minsang one-dimensional na pagtangin ng heterosekswal na lipunan.

Ang Slumber Party ni Emmanuel dela Cruz na isa mga line-up ng Cinema One Originals 2012 ay hindi naiiba sa mga nangahas na bigyang mukha at katauhan ang mga bading. Kung ito ba ay isang pasulong o paurong na pagtatangka ay naaayon na sa kung paano ito tatanggapin ng manonood, straight man o hindi. Subalit mahalagang tanggapin ang bading bilang isang tao. Hindi sila nararapat na ikahon sa kanilang sekswal na orientasyon o gender identity. Dahil dito, katulad din ng mga straight na indibidwal, may kanya-kanya silang pag-uugali na minsa'y kaaya-aya at kung minsa'y hindi katanggap-tanggap.

 RK Bagatsing bilang Phi, Markki Stroem bilang Elle, at Archie Alemania bilang Jhana

Si Elle (Markki Stroem) ay vanidoso at fashionable. Pinapangarap niyang maging isang sikat na fashion designer hindi sa Pilipinas kundi sa ibang bansa sapagka't ayon sa kanya ay mas mataas ang tingin sa mga designers sa ibang bansa kaysa sa sarili niyang bansa. Sa katunayan, sadyang mababa ang pagtingin niya sa kanyang mga kababayan. Mapangmata siya sa mga tinuturing niyang hindi kauri. Mapanghusga siya hindi lamang sa kanyang kapwa kundi maging sa mga matatalik niyang kaibigang sina Phi at Jhana.

Subalit sa likod ng kanyang kayabangan ay nagtatago ang isang insecure na nilalang. Isang taong hindi kampante sa kanyang panglabas na kaanyunan at hindi tanggap ang nagbagong antas sa buhay. Ang mga kapintasang ibinabato niya sa ibang tao ang siya ring mga kapintasang pinalululunok niya sa kanyang sarili.

Si Jhana (Archie Alemania) ay ang tinatawag na freeloader ni Elle sa barkada. Tuwing gimikan at out of town trips ay wala siyang maimbag na pera  dahil hindi ito ang kanyang priority. Ang kanyang pinaghihirapan ay nilalaan niya madalas sa kanyang pamilya at paminsan-minsan sa mga lalaking kanyang binu-booking. Isinasantabi niya ang kanyang kahihiyan sapagka't gusto rin niyang makasama ang mga kaibigan at maranasan ang tinatamasa nila sa buhay na hindi niya magagawa kung aasa lamang siya sa kanyang sarili. Gayumpaman, pagdating sa pakikipagtalik sa mga lalaki ay nagkakasundo sila ni Elle. Tag team pa nga sila kung minsan.

Si Phi (RK Bagatsing) ay lubos na mapagtiwala sa kanyang kapwa. Naniniwala siya sa angking kabutihan ng bawat tao na siya ring nagpapahamak sa kanya. Ang pagtitiwalang ito ay ang kanyang lakas at kahinaan. Tanggap niya ang kabuuan ng kanyang mga kaibigan maging maganda man o pangit ang kanilang ginagawa. Hindi niya sila pinupuna bagkus ay iniintindi at hinahayaan na lamang. Hinihingi niya sila ng kapatawaran sa ibang taong nagawan nila ng kamalian kung kinakailangan at inaako ang responsibilidad sa kanilang nagawa.

Sa kanyang maituturing na mabuting puso ay isang sakit na kanyang nakuha simula pagkasanggol. Isa itong lihim na kanyang pinagkakaingat-ingatan at mariing ikinukubli sa mga kaibigan sa takot na hindi nila ito matanggap.

Ang lihim ng bawat isa at ang sigaw ng kani-kanilang mga damdamin ay unti-unting bumulwak sa isang gabi sana ng kasiyahan kung saan pinagdiriwang nila ang gabi bago ang pagtatanghal ng Miss Universe. Si Ronel (Sef Cadayona), isang heterosekswal na binata, ang hindi inaasahang naging saksi ng mga pangyayari kung saan naranasan niya nang sabay ang kabutihan at kasamaan ng magkakaibigan. Namulat ang kanyang isipan sa kanilang mga pinagdaanan na nakatulong sa kanya upang intindihin at tanggapin ang pait ng kanyang sariling buhay.
  

Malinaw ang mensahe ng Slumber Party tungkol sa tunay na pagkakabigan. Ito ay higit pa sa common thread na nagbibigkis sa bawat isa. Ito ay isang samahan na kung minsan ay mas mahalaga pa sa kani-kanilang pamilya. Flawed man ang kani-kanilang mga karakter ay tanggap nila ang isa't-isa. Dapat ay walang bilangan ng mali. Dapat ay walang kuwentahan ng ambag.

Unconditional love ba itong maituturing? Maaari. Subalit unconditional love pa rin bang maituturing kung bulag ka sa matinding mali na ginagawa ng iyong kaibigan?

Isang matindi at hindi katanggap-tanggap na pangyayari sa pelikula ang tila nakaligtaan 'atang talakayin ng pelikula. Ipinasawalang-bahala ito na tila isa lamang itong hindi mahalagang gawain.

Si Ronel, habang siya ay nakatali sa upuan at nakabusal ang bibig dahil sa tangka niyang pagnanakaw sa bahay nina Phi, ay pinuntahan ni Jhana at pilit na hinalay. Nang makatapos ay dali-daling umalis si Jhana na parang walang ginawang kabalbalan. Nang malaman ito ni Phi ay humingi siya ng kapatawaran kay Jonel at inako ang responsibilidad. Sa kabilang banda, nang malaman naman ni Elle ang pangyayari ay ninais niyang makaisa rin kay Jonel, subalit inambahan na siya ng suntok nito kaya napigilan ang kanyang tangka.

Ang panghahalay ay hindi basta-basta lamang. Hindi ito maaaring tanggapin bilang isang natural at ordinaryong pangyayari lamang sa buhay. Lalaki man o babae o kabilang sa LGBT, bata man o matanda, ay hindi nararapat na  makaranas ng ganitong uri ng pananamantala sa kahit sinuman.

Hindi maikakailang may mga bading na sexual predators (mayroon din namang mga ganito sa mga straights), subalit hindi ito maaaring tanggapin bilang isang normal na gawain. Kailangang mai-address ito bilang isang masamang gawain at hindi dapat pikit-matang tinatanggap. May mga consequences ang mga pangyayari ito lalo na sa mga nagiging biktima nito. Sana ay naisip ng pelikula na ang panghahalay ay hindi isang nakakatawang eksena dahil ang isang krimen ay hindi pinagtatawanan.

Sabi nga sa promo plug ng pelikula, "Okay maging bading." Sumang-ayon ako rito. Subalit hindi okay ang maging bading at rapist! 

Bukod pa rito ay sana naging matapang pa ang pelikula sa pagtalakay ng mga bagay-bagay na ukol sa sakit na HIV. Sa panahon ngayon ay dumadami ang kaso ng mga maysakit na HIV (na nauuwi sa AIDS kung minsan) dahil sa pagiging laganap ng unprotected sex partikular na sa mga homosekswal. Magandang belikulo sana ang pelikula upang maipalaganap ang pag-iingat sa kalusugan at pagbibigay sa sarili sa ibang tao lalo pa't sexually active ang dalawa sa kanilang mga karakter (Elle at Jhana). Bagkus ay tinahak nito ang madaling daan kung saan namana ni Phi ang sakit mula sa kaniyang mga magulang. Siya ay naging isang biktima ng sitwasyon at wala siyang kalaban-laban tungkol dito.

(Ang statistics sa ating bansa kung saan dumarami ang kaso ng HIV sa mga lalaking nakikipagtalik sa mga lalaki ay maaaring hindi reliable. Maaaring dumarami ang MSM [men having sex with men] cases dahil marami sa kanila ang nagpapa-check-up at kaunti lamang sa mga heterosekswal ang nakukuhang magpatingin sa doktor. Hindi maaaring sabihing ang mga homosekswal ang nagpapalaganap ng naturang sakit o sila lamang ang tinatamaan nito.)

Pasulong ba o paurong ang karakterisasyon ng mga bading sa pelikula, kayo na ang humusga.



See related posts:
Ang Mukha ng Bading sa Pelikulang Pilipino sa Bagong Milenyo 
Here, Beki Beki! Come Out, Come Out, Wherever You Are! Zombadings 1: Patayin sa Shokot si Remington Film Review


  

Ang Entablado sa Pelikulang "Tunay na Ina" (1939) ni Octavio Silos

Ang Tunay na Ina (1939) ay kuwento ni Magdalena (Rosario Moreno) na biktima ng panghahalay ni Antonio (Exequiel Segovia), isang lalaking may pagtingin sa kanya subalit hindi niya gusto. Ito ay nauwi sa kanyang pagbubuntis na hindi sinang-ayunan ng kanyang ama (Precioso Palma). Dahil sa kahihiyang idudulot ng sanggol sa kanilang pamilya at sa kanyang magiging kinabukasan pa, nagpasya ang ama ni Magdalena na ipaampon ang apo. Sa tulong ng kanilang kasambahay, ibinigay ang sanggol kay Aling Andang (Naty Bernardo).

Lumipas ang ilang taon at nakilala ni Magdalena si Roberto (Rudy Concepcion). Sila ay nagkaibigan. Subalit dulot ng kanyang nakaraan ay nag-alinlangan siyang tanggapin ang pagmamahal ng binata. Nagpasya siyang ipabatid dito ang kanyang lihim sa pamamagitan ng isang liham. Umasang siyang maiintindihan nito at mahahalin pa rin sa kabila ng madilim niyang nakaraan. Hindi nakarating ang liham kay Roberto sapagka’t hindi ito ibinigay ng kanyang tiyahin (Nati Ruby) sa takot na hindi ito matatanggap ng kasintahan. Bukod pa rito ay nangako siya sa kanyang kapatid, ama ni Magdalena, bago ito pumanaw, na iingatan niya ang sikreto ng kanilang pamilya. Nagpahayag muli ng pag-ibig si Roberto. Sa paniwalang tanggap nito ang lahat ay pumayag si Magdalena sa alok nitong pag-iisang dibdib.

Nagbunga ng anak na lalaki, si Junior, ang pagsasama nina Magdalena at Roberto. Magkagayon man ay hindi pa rin nawawaglit sa isipan ni Magdalena ang anak na nawalay sa kanya. Sa tulong ng kanyang tiyahin ay natagpuan nila ang batang si Tita (Tita Duran) na ngayo’y malaki na at naghihirap sa buhay. Ninais niyang kunin si Tita upang makabawi sa kanyang pagkukulang. Subalit hindi ito naging madali para sa kanya dahil sa pagtanggi ni Aling Andang na ibigay si Tita sa kanya. Dagdag pa sa kanyang kalbaryo ay ang pagbabalik muli ni Antonio sa kanyang buhay. Hinihingan siya ng pera na kapalit ng pananahimik nito. Sa ganitong pagkakataon ay nalagay sa krisis si Magdalena: ang pagpili sa kanyang asawa o sa anak na nawalay sa kanyang piling.

Ang pelikulang Tunay na Ina, katulad ng mga pelikulang nauna rito, ay nag-ugat sa mga kuwentong pang-teatro, partikular ay ang sarsuwela. Ang sarsuwela ay kadalasang kuwento ng pag-iibigan ng mga bida na minsa’y katawa-tawa at dinaraan sa iba’t ibang awitin o sayaw. Ang mga pangunahing bida ay napapabilang sa mga mayayaman at mahihirap. Ang naturang antas sa buhay ang minsang nagiging balakid sa mga bida na kinakailangan nilang mapagtagumpayan.
    Source: Buhat - Rudy Concepción and Rosario Moreno - Tunay na Ina (1939)
Ang Tunay na Ina ay gumagamit ng musika upang ipahatid ang nararamdam ng kanyang mga pangunahing tauhan. Ang awiting “Buhat” mula sa komposisyon ni Miguel Velarde, Jr. at titik ni Dominador Santiago ay makailang ulit na aawitin nina Magdalena at Roberto sa iba’t ibang okasyon ng kanilang buhay. Sa ganitong pagkakataon ay nagbabago rin ang kahulugan ng nasabing awitin. Ito ay awitin ng pagsinta sa dalawang taong maituturing na umibig sa unang pagkikita pa lamang; ito ay awitin ng mag-irog na ipapaabot hanggang sa dambana ang kanilang pagmamahalan; ito ay awitin ng isang ina na nagmamahal at nangugulila sa kanyang anak, at; ito ay awitin ng mag-asawang lubos ang kaligayahang nararamdaman sa pagkabuo ng kanilang pamilya.


Ang ganitong istilo ng pag-awit at paglalapat ng musika ay hindi naman tuluyang tinalikdan ng pelikulang Filipino. Mula sa entablado noong panahon ng Kastila hanggang sa musical ng Hollywood, nagpatuloy ang istilong ito. Noong dekada otsenta ay makailang ulit ding narinig ang ilang popular na awitin sa pelikulang Bituing Walang Ningning (Emmanuel Borlaza, 1985) sa iba-ibang pagkakataon sa buhay ng kanyang mga karakter na sumasalamin sa kanilang pinagdaraanan (David 2010). Ngayong dekadang ito, hindi man lubusang inaawit ng mga bida ang theme song ng pelikula ay maririnig naman ito sa mga piling eksena sa kanilang buhay, instrumental man o may halong boses ng mang-aawit. Sa Unofficially Yours (Cathy Garcia-Molina, 2012) ay tuluyan nang umawit ang mga bida upang ipahatid ang kanilang pagmamahal sa isa’t-isa gayong hindi musical ang pelikula.

Ang Tunay na Ina ay tumatawid na sa isa pang uri ng dulang pang-teatro, ang drama. Madrama ang kuwento ng buhay ni Magdalena at hindi naging madali para sa kanya ang lagpasan ang trahedya ng kanyang buhay. Siya na ang naging biktima ng panggagahasa, siya pa rin ang umani ng hirap na dulot nito: ihiniwalay sa kanya ang anak, ikinahiya ng kanyang ama ang nangyari sa kanya, nilayuan siya ng kanyang asawa nang malamang nagkaroon siya ng anak sa pagkadalaga, at namatayan siya ng isa pang anak sa mga sandaling iginugugol niya ang kanyang panahon sa anak na nawalay sa kanya. Samantalang ang lalaking umabuso sa kanya ay nanatiling malaya at nakuha pang takutin siya at maging kaibigan ng kanyang asawa.

Ito marahil ang idelohiyang nais na ipahatid ng pelikula: ang babae ang sumasalo sa lahat ng hirap na dulot ng pang-aabuso sa kanya. Bilang isang babae ay kinakailangan niyang magtiis upang marating ang ninanais na kaligayahan. Kahambing-hambing sa dinanas ni Maria, ang ina ni Hesus, na nagkaroon ng Anak sa pagkadalaga at nang lumaon ay tiniis ang hirap at sakit sa pagpaparusa at pagpatay sa Anak. Bilang kapalit ng kanyang pinagdaanan ay isang natatanging lugar sa kalangitan para sa kanya. (Ang awiting “Ave Maria” na inawit ni Magdalena sa pelikula ang nagpapahayag ng pagpapahalagang ibinibigay ng Katolikong lipunan sa kanya.) Hindi ito nalalayo sa mga turo ng Simbahan sa atin na nagbibigay-halaga sa pagtitiis sa hirap upang makamtam ang kaligayahan na maaaring makamit sa paglipas ng panahon sa mundong ito o sa kabilang buhay.

Kakikitaan din ang pelikula ng double standard na ipinapataw sa mga lalaki at babae. Ang babae ay hindi na maituturing na karapat-dapat para sa isang lalaki kung siya ay nabahiran na ng “dungis” ng iba (kahit pa ang lalaki ang nagdulot nito sa kanya). Nakakahiya na siya sa tingin ng iba at maging ng kanyang pamilya. Malaki ang simbolismong pinahahayag ng kanyang pangalang “Magdalena,” ang babae sa Bibliya na itinuturing na makasalanan at sinasabi ng ilan na isang babaeng puta. Subalit katulad ni Hesus, siya ay pinatawad Nito kapalit ng kanyang pagsisisi at pagbabalik-loob. Si Magdalena sa Tunay na Ina ay pinatawad ng kanyang pamilya matapos niyang maranasan ang hirap sa pagsasabi ng katotohanan sa asawa at sa pagkamatay ni Junior.

Isa pang umiikot na tema at idelohiya sa pelikula ay ang pagsasabi ng katotohanan at ang kahihinatnan ng pagsisinungaling. Ang katapatan ay nagdudulot ng matiwasay na pagsasama at ang kasinungalingan ay nakawawasak ng sarili at ng pamilya. Ang hindi pagsasabi ni Magdalena ng kanyang nakaraan kay Roberto nang personal ay nauwi sa kapahamakan nilang mag-asawa. Hindi ang kanyang nakaraan ang naging punto ni Roberto kundi ang di niya pagsasabi ng totoo ukol dito na maituturing na isang pangloloko. Pinagbayaran ni Magdalena ang lihim na ito nang pagkawalay sa asawa at pagkamatay ng anak. Nasalamin na rin ang ganitong pangyayari sa naunang eksena ng kasambahay nina Magdalena at sa tsuper ni Roberto. Nililigawan ng tsuper ang kasambahay subalit nagpapanggap siyang mayaman at walang asawa. Nang malaman ng kasambahay ang katotoohan ay hindi na niya tinanggap ang panunuyo sa kanya ng tsuper. Karaniwan na ang ganitong value sa mga pelikulang Filipino hanggang sa ngayon kung saan mataas ang halagang ibinibigay sa katapatan. Cliché na nga itong maitutiring subalit paulit-ulit pa ring mapapanood ang ganito uri ng kuwento sa mga pelikula, mula man sa Pilipinas o sa ibang bansa. Ang katagang “Magpakatotoo ka” ay madalas na nabibigkas sa panahong ito na isa ring ideyang nagmula sa pagiging matapat.

Ang Tunay na Ina ay isang pelikulang maituturing natin na bunga ng kanyang panahon. Nasa pananakop ng mga Amerikano noong taong 1939, may banggaang nagaganap sa mga ugaling pinahahayag ng pelikula mula sa mga nakagawiang tradisyonal na Kastila at makabagong Amerikano.

Si Magdalena ay larawan ng isang makabagong babae na tanggap ang kanyang anak kahit pa ito ay dulot ng isang pagkakamali. Subalit bilang isang babae ay hindi siya makakapalag sa patriarkang sistema. Ang kanyang ama pa rin ang nasunod sa desisyong ilayo sa kanya ang kanyang anak. Siya rin ang naging talunan nang malaman ng kanyang asawa ang kanyang pagiging dalagang-ina. Ninanais lamang niyang itama ang kanyang pagkakamali sa kanyang unang anak subalit pinagbayaran niya ito nang matindi. Sa huli ay nauwi rin ang kanyang kapalaran sa pagpapatawad at pagtanggap sa kanya (at kay Tita) ng kanyang asawa upang mabuo ang kanyang pagkatao. (May pagkakataon sa pelikula na gusto na niyang wakasan ang kanyang buhay dahil pakiramdam niya’y wala na itong halaga. Hindi siya matanggap ni Tita bilang ina at hindi rin siya tanggap ni Roberto bilang asawa.)

Sa kanyang panahon, nangahas ding magtanong ang pelikula sa kung paano bang maituturing na tunay ang isang ina. Ito ba ay sa kung sino ang nagluwal sa kanyang anak o kung sino ang nagpalaki rito. Mababaw man ang pagtalakay ng pelikula sa ganito paksa ay nagbukas siya ng isang malawak na diskurso sa isang paksa na kinakaharap ng maraming ina.

Representasyon ng makabagong lipunan ang makabagong kasuotan ng mga pangunahing karakter na napapabilang din sa angkan ng mayayaman. Sa kabilang banda, ang mga may tradisyunal na pag-uugali, mahihirap, at nakatira sa nayon ay nakasuot ng Filipinong kasuotan.

Ang teatrong pinagmulan ng pelikula ay hindi rin maikakaila sa istilong ginamit nito sa paglalapat sa pinilakang-tabing. Melodramatic subalit kalkulado ang galaw ng kanyang mga artista. Kadalasan ay nalilimitahan sila sa apat na sulok ng kuwadrado katulad ng entablado at nananatili sa gitna nito. Hinahayaan na lamang nila ang kamera na siyang lumapit sa kanila para sa kanilang close-up. Ang mga kuha ng kamera ay mabibilang din lamang sa tatlo: wide shot, medium shot, at close-up. Subalit ginagamit na rin nito ang editing techniques na nagmula pa sa Hollywood kahit pa hindi pulido ang pagkakagamit nito. May mga pagkakataong makikitang nakahinto ang isang artista at naghihintay na bigyan ng hudyat ang kanyang paggalaw. Katulad din ng mga teleserye sa panahong ito sa ating telebisyon, humihinto ang kanilang galaw bilang transisyon para sa susunod na eksena o kaya’y upang mabigyang-diin ang ekspresyon sa kanilang mga mukha.

Gumamit din ng irony ang pelikula na madalas ay nagiging sangkap ng kuwento. Kabilang dito ang pag-awit ni Tita sa isang pagtitipon, “Maligayang Pasko, araw ng kasayahan...” Subalit kaiba sa mga naunang dalawang sandali nang pag-awit niya nito, nagdurugo ang kanyang puso. Hindi niya madama ang tunay na kaluguhan ng awitin. Lumuluha siya sapagka’t nalaman niyang malubha ang sakit ni Aling Andang. Mas nais pa niyang makapiling ang ina kaysa makipagsayahan.

Isa ring teknik na ginamit ng pelikula na magpahanggang-ngayon ay ginagamit pa sa paggawa ng pelikula ay ang loveteam. Ang Tunay na Ina ay ang ikatlong pelikula na pinagsamahan nina Rosario at Rudy na bunsod ng matagumpay nilang tambalan noong unang pagkakataon (Video 48 2010).

Bilang produkto ng kanyang panahon, ang Tunay na Ina ay hindi nararapat na panoorin gamit ang modernong mata at makabagong pag-iisip. Bagkus ay dapat itong tingnan nang may halong pagkamangha sa kung paano ba nabuo ang pelikula noong dekadang ito. Bukod pa rito, ang kasaysayang napapaloob dito ang maaaring magpaliwanag sa mga kasaysayang napapaloob sa kuwento ng makabagong panahon at maaaring magsabi kung nagkaroon ba ng pagbabago o nananatili pa rin tayo sa panahong inakala nating iniwanan na natin.

(Mapapanood ang Tunay na Ina sa You Tube page ni Gobitz. Unang bahagi ng anim na paghahati ay matatagpuan dito: Tunay (1938) 1/6. Para sa mga umiibig sa pelikulang Filipino, ito ay karapat-dapat na mapanood.)



References
Book Tiongson, Nicanor G. “From Stage to Screen: Philippine Dramatic Traditions and the Filipino Film.” Readings in Philippine Cinema. Ed. Rafael Ma. Guerrero. Quezon City, Philippines: Rapid Lithographic & Publishing House, 1983. 83-94.

Film

Bituing Walang Ningning. Dir. Emmanuel Borlaza. Perf. Sharon Cuneta, Cherie Gil, and Christopher de Leon. Viva Films, 1985. Film.
Unofficially Yours. Dir. Cathy Garcia-Molina. Perf. John Lloyd Zruz and Angel Locsin. Star Cinema, 2012. Film.

Web
Cruz, Oggs. Lessons from the School of Inattention. “Tunay na Ina (1939).” Feb. 2012. Web. 17 July 2012. http://oggsmoggs.blogspot.com/2012/02/tunay-na-ina-1939.html
David, Jek. The Jek Journals Online. “The Songs of Bituing Walang Ningning.” Feb. 2010. Web, 17, July 2012. http://lifetranslated.blogspot.com/2010/02/songs-of-bituing-walang-ningning.html
Video 48. “Rosario Moreno and Rudy Concepcion in Octavio Silos’ “Tunay na Ina” (1939).” Feb. 2010. Web. 17, July 2012. http://video48.blogspot.com/2010/02/rosario-moreno-in-octavio-silos- tunay.html

Zombadings 1: Patayin sa Shokot si Remington (Jade Castro, 2011)

Here, Beki Beki! Come Out, Come Out, Wherever You Are!

Zombadings 1: Patayin sa Shokot si Remington Film Review

by Jerrick J. David and Gil Mariano M. Razon

Coming out of the controversies within the issues of mainstream versus independent exhibition, Origin8’s Zombadings 1: Patayin sa Shokot si Remington (Jade Castro, 2011) garners acclaim from its intriguing previews and peer reviews. The film may have raced on its internal quality — its narrative and concept, design, theme, cinematic cues — rather than queuing in alongside the mainstream practice of racing for star quality. The film garners acclaim in various circles, most of which are simulated over blogs and social networking and online peer exchanges. 

Zombadings 1 admittedly tackles issues of gender and sexuality towards a newer perspective. It seems reflective and, at the same time, speculative of “curing” homophobia out of a (strictly) heterosexual populace. It plays and mixes on the supposedly understood local genres: horror, romance, tongue-in-cheek humor, and most importantly, family drama—for it legitimizes the forwarding of a revisionist, yet utopic, family (accountably social) resolution.

The film opens with an ordinary day in Lucban, Quezon. Young Remington (Martin Escudero), like a walking gaydar, bursts his alarm with deliberate homophobic remarks to gay cross-dressers, effeminates, and (suspected) closeted ones, yelling, “Bakla! Bakla!” (Gay! Gay!) Heavily offended by such degradingly-toned remarks, Pops (Roderick Paulate) curses the boy: “…’Pag laki mo, magiging bakla ka!” (When you come of age, you shall become gay!)

When Remington reaches his 21st birthday, he begins to experience successive nightmares about a gay deity who gradually “converts” him to becoming a homosexual--speaking in Baklese (gay lingo) and turning him effeminate. His transformation brings forth further problems. His sexual identity now stands in conflict with Hannah (Lauren Young), the girl he sets his heart out to and corollarily, his attraction towards his best friend, Jigs (Kerbie Zamora), begins to become sexual (if not romantic). In addition, this transformation further escalates the narrative conflict because the town is haunted by a series of murder targeting gays in the community with the use of a killing gaydar machine.

Remington, facing the gradual (and horrifying, as it appears) changes, feels threatened. He confronts Pops and demands reversal of the curse. The killer’s identity is soon revealed. It happens to be someone within Remington’s not-so-distant degree circle. It is Suarez (Daniel Fernando), Ed's (John Regala, Remington's father) kumpare (closest friend), who harbors extreme hatred towards homosexuals.

Upon revelation of his identity, Suarez murders Pops. Pops’ apprentice then summons the bodies of the gay victims to avenge their deaths. They become Zombadings (gay zombies) who roam the town in search of this homophobic murderer and killing those who have wronged them along the way, as well.

Zombadings out for revenge

Zombadings 1 is advertised as pro-gays. It seeks to empower gays by giving them a movie which they can own, where their pains and struggles are focused on. Just like the heterosexual protagonist/hero in action flicks, they claim justice upon those who have wronged them on their own and not be accountable for it. Aside from that, it literally places the heterosexual lead into the homosexual’s shoes, making him feel what is like to be gay and experience the same ridicule and condescension it gets from the heteronormative society.

Unfortunately, as big as its pro-gays claim, the film can also be seen as anti-gays. It seems to understand homosexuality in its popular iconic (and mostly stereotypic) levels only. Once killed using the gaydar machine, the gays transform into a Diana Ross lookalike prompting the investigators to label the case “Diana Rose”. It utterly forwards a claim that the killing of homosexuals is synonymous to forcing them “out of the closet” or stripping them off of all their pretentions. On the other hand, Remington’s transformation is visually interpreted as a transformation from “manliness” to “effeminacy”. It purports an image of “gayness” and positions the discourse of (homo)sexuality to a mere superficial, popular, stereotype resource. It leans towards the effeminate ones rather than the representing the general population of gays.

With that said, if such machine truly existed, could gays be really determined with the use of it? The film seems to do so only on a superficial level. It seems to have focused itself on gays who are effeminates and cross-dressers when, in reality, one can be as straight looking and acting as any heterosexual man and be gay. There are others, too, who may act and look effeminate, but is heterosexual. In this aspect, as what Jessica Zafra (August 24, 2011) suggests in her article, gaydars are unreliable. One should never label people as gay based on the way they act or look. Such labeling seems to become problematic not only to gay community who are boxed inside stereotypical behaviors, but to heterosexual people, as well, whose ideas about being gay are challenged.

In the Philippines, according to J. Neil Garcia’s book, Philippine Gay Culture: Binabae to Bakla, Silahis to MSM (2008), the term “bakla” alone is problematic because it doesn’t cater to all homosexuals in the country. Not every gay person is comfortable enough to use such term since it carries stigma along with it. In his article (2004), Garcia defines “bakla” as the effeminate, cross-dressing gays who are sexually attracted to straight (macho) men. On the contrary, straight men who have sexual relationships with them are not considered bakla. By such definition alone, the film’s gaydar could be in for a lot of confusion if standards are not defined clearly. (For more on Garcia’s theories, refer to his book. For a related post of mine, read this.)

Further gay stereotypes are catered throughout the film. For instance, the town mayor expresses her alarmed stance on the killings. “Limang parlor na ang nagsara (Five parlors have already closed down)," she says. "Bukod sa mababait ang mga kababayan nating third sex, they only bring beauty, joy, and laughter wherever they go. (Aside from being kind, gays bring beauty, joy, and laughter wherever they go.)” Ed, on the other hand, equates gays with beauty pageants bringing laughter to those who watch them. The film seems to agree on the stereotypical homosexual views of the heterosexuals. They have been delegated them to bringing “joy, beauty, and laughter” to the community, negating whatever human qualities they have. In the end the film has stayed in line with such arguments by making Zombadings the designers of the town’s Zombreros, making their existence conditional as if to say, "Okay lang maging bakla basta may pakinabangan (It's all right to be gay so long as they make contributions to the society)." How many times have we heard of such statements from people who seem to tolerate gays so long as they met their conditions? Has such conditions been given to heterosexuals?

Zombadings 1 is portrayed as pro-gays. With such bias in mind, impartiality could already be questioned. It seems obvious that one's side will be highlighted more than the other. It positions the heterosexual male characters as rude and politically incorrect. They are the villains and whatever they say is wrong, nonsensical, and insignificant. (Evidently shown by the scene where Suarez’s statements against gays is drowned by the band behind him. Wrong or not, shouldn’t they be heard, too? How could there be an understanding between two groups if one shuts the other out?) The narrative poses a picture of tug-of-war, demoting the conflict to mere two-sides: a heads-on match between the heterosexual and the homosexual.

The film seems to have no clear heterosexual male models. Ed (the father) is a bum who attends to their carinderia while his wife (Janice de Belen) works as a police officer/investigator. Suarez and Serg (Leandro Baldemor) are homophobes. If not seen drinking during mid-day, they kill the gays at night. Even Remington and his friends are not to be relied upon except during drinking sessions. These men (John, Daniel, and Leandro) who were the epitome of machismo in their previous movies are made to look pathetic and incompetent.

 Janice de Belen (left) as a policewoman; Odette Khan (right) as the mayor

However, given such situation, the film could never be described as anti-patriarchy or anti-men. For starters, its women such as the town mayor and the policewomen are made to look like men, donning barong, acting butch, and looking tough. By its conclusion it’s still a (straight) man who reverses the curse by becoming gay, saving the town from further mayhem. (Ed saves his son Remington from the curse.) According to the malicious spirit who was the curse's source, only a (straight) man could sacrifice himself for the well-being of another individual. It seems to suggest that women and gays only play second to them.

The filmmakers may argue that they only have worked behind the confines of the comedy genre. Most of the times, comedy tends to veer towards stereotypes in order to get its humor across. However, a good comedy doesn’t need to rely on the limitations of the genre. It can do away with typical characterizations and yet still be funny and sensitive to its audience at the same time. While the film is admittedly hilarious and affecting, according to Nick Tiongson, a film scholar and critic, we should be wary of this kind of films for it masks its ideologies behind the laughter, making us unaware of what ideologies it truly teaches.

Moreover, in this day where people seem to be interested in everyone’s sexuality, one shouldn’t be forced to come out just to satisfy everyone’s curiosity. For in the end, it is the outed person alone who will bear the consequences of his actions such in the case of the film where outing someone means death of/for him.



References:
Cruz, Oggs. “Zombadings: Patayin sa Shokot si Remington (2011).” Lessons from the School of Inattention. N.p. 31 08 2011. Web. 21, March 2012.
Garcia, J. Neil C. "Male Homosexuality in the Philippines: a short history." I I A S N E W S L E T T E R2004th ser. 35 (2004): 13. Print.
Garcia, J. Neil C. Philippine Gay Culture: From Binabae to Bakla, Silahis to MSM. University of the Philippines Press, 2008.
Zafra, Jessica. "It’s happened. Indie movie Zombadings beats Star Cinema. (Updated with stairway)."Jessica Rules the Universe. N.p., 03 09 2011. Web. 23 Feb. 2012.
Zafra, Jessica. "Notes on the Bakla Undead, Part 1."InterAksyon News5. N.p., 16 08 2011. Web. 25 Feb. 2012.
Zafra, Jessica. "Notes on the Bakla Undead, Part 2-Gaydars are unreliable."InterAksyon News5. N.p., 24 08 2011. Web. 21 March 2012.

Sineng Pinoy sa Taong 1986-1999

Tokis Movies (Premiere Episode Hosted by Jose Javier Reyes) (AksyonTV)

Cinemalaya 2012

Oros, Paul Sta. Ana

Oros feels old and tired. It doesn't offer anything new or fresh in terms of its plot and filmmaking techniques. It feels like a rehash of anything and everything done in the last couple of years from Kubrador (Jeffrey Jeturian, 2006) to Ataul for Rent (Neal Buboy Tan, 2007). It even suggests a plot point of Joey Reyes's Live Show done in 2000.


Oros is a story of two brothers doing gambling business during wakes of dead people which unclaimed bodies they have bought themselves from funeral parlors. It isn't really a bad film. It isn't a waste of time though its plant-and-pay-off (writing technique) is quite obvious that one could easily determine what is about to happen next.


Bwakaw, Jun Lana

I have always enjoyed reading Jun Lana's blog when he used to write anecdotes about himself. It is always funny and touching at the same time. That is why I wondered why his writings (and directing perhaps) don't translate well onscreen. They are too melodramatic and contrived (and sometimes too stupid to be realistic).

However, he redeems himself in Bwakaw, a story of an old, closeted gay man waiting and preparing for his inevitable death. Bwakaw, an adopted dog that he considers his best friend, dies. He then starts living his life rather than waiting for his death, realizing that no one is too old to be who they are and what they want to be.

It is a feel-good movie that is always a hit among viewers. So it isn't a wonder why it won the Audience Choice award.


Apararisyon, Vincent Sandoval

Aparisyon is not a horror film, yet it terrificly employs a horrific situation to its characters, trapping them into the four corners of their supposedly safe environment. Violence is the last thing one could ever imagine happening to them when you live inside a convent with nuns who could already passed as saints. However, they are just human beings, and humans are very capable of doing the unimaginable to each other even within the confines of a "blessed" place.

Aparisyon is an acting piece for its four leads. Each one of them has character highlights and together they provide a great ensemble! Walang nananapaw at walang nasasapawan. It is probably because each character's arc is given enough attention to flourish and is well-detailed. Every breaking down moment is heart-wrenching. Every falling tear has a reason. And every tear withheld has a cause.

If the Best Actress and Best Supporting Actress trophies were given to the four women of Mga Mumunting Lihim (Joey Reyes) under the Director's Showcase, then the New Breed trophies should be given to Fides Cuyugan-Asensio, Mylene Dizon, Jodi Sta. Maria, and Raquel Villavicencio, as well! No doubt that Anita Linda (Sta. Niña, Emmanuel Quindo Palo) is a great actress, but Aparisyon's four women have given much excellent performances for their characters. 'Yung breakdown scene lang in Jodi (as Sr. Lourdes) has transformed from anger to pain and from high to low in a matter of seconds!

Though set in a convent, the film is never preachy or religious. It seeks answers to questions of faith and fate; of trust to a higher-being and self-reliance; of hatred and forgiveness of one's self. This film is affecting!


Mga Dayo (Julius Sotomayor Cena)

Mga Dayo is an unromanticized look at how it is like being acquired citizens in a foreign country. Life abroad is not always a bed of roses for some. Despite living a life of wanted prosperity comes a life of sadness and alienation. Subtitled Resident Aliens, it is very fitting to what the characters are going through.

Ella (Olga Natividad) feels alienation from work. Though dedicated, she detaches herself from the work she does. She goes through it as something she needed to do to get by, but it isn't her. It isn't what she is about. Miriam (Janela Buhain) just got her green card. But at what cost? She feels empty and alone despite being surrounded by people. Alex (Sue Prado) dreams of staying in Guam, and she is about to do something that doesn't feel right by her own standards.

Based on the stories of people he knows, writer-director Cena relates that he himself suffers from alienation. Despite being a citizen, you are tagged as alien in a country that will always feel distant to you and cold.

This is a picture of people living abroad that is seldom seen in Philippines movies.

The Animals (Gino M. Santos)

How does one answer the question, "Did you like The Animals?"

The Animals undoubtedly has the most beautiful cast, yet it portrays an ugly picture worst than what the recent Pinoy Big Brother Teen Edition had shown. It is bleak, dark, and disturbing to the core. It is the Philippine version of Larry Clark's Kids (which, according to the director, was one of his inspirations for the film). It shouldn't be taken lightly or be looked at as just a film if indeed it portrays what some of these kids from that wealthy part of town really are. It is a downer and a shocking revelation about what Rizal considered as "pag-asa ng bayan." Tunay ngang matagal nang nabigkas ni Rizal ang mga salitang iyon at kung sakaling nabubuhay siya ngayon at napanood niya ito, maaaring napanganga rin siya sa pagtatapos ng pelikulang ito. If one was not shaken with the picture that the film paints, then he just doesn't seem to care about what it is trying to say.

Still, to answer the question, I'd say that I like it for being bold and daring! There hasn't been this kind of film in the Philippines that dared shed light on the lifestyles of affluent children. This is "high society porn" at its best (or worst)! Do I like it for its ugliness, definitely not! But this is one of the harsh realities of life--opposites pulling each other out in extremes: the good and the bad, the beautiful and the ugly, the best and the worst.

This is the kind of film that lingers on one's mind even after the credits are done. While most are concerned about the kids committing crimes to other people (because of poverty), here are kids hurting each other just because they feel like doing so or bored out of their wits! Mabuhay ang pag-asa ng bayan!

(While I was waiting for a taxi ride, I heard a girl talking on the phone saying that she's afraid to ride the taxi just because of what she had seen in The Animals! Congrats, Gino, for scaring the hell out of these kids!) 

Unofficially Yours (Cathy Garcia-Molina, 2012)

This is my sort of "unofficial" review of the film through the Twitter conversation I have with a friend.

@sineasta: Despite the contrivance and too much drama, ayos ang Unofficially Yours!

@sineasta: Question lang sa Unofficially Yours: So pano na ang pangarap at naghihintay na trabaho sa Singapore kay Ces? Dedma na dahil sa "love"?

@ANGELsLegions: implied =)

@sineasta: Is love the be all and end all of every human existence?

@sineasta: @ANGELsLegions implied, so di na siya aalis? dahil ito sa pag-ibig? ito ang ideology ng pelikula. iiwan ang lahat ng babae para sa love.

@megmarc: @sineasta pwede oo, pwede hindi. pwede naman sila magsama sa SG eh.

@sineasta: @megmarc it's very bituing walang ningning. nasa panahon uli tayo na sinasabing iiwan ng babae ang lahat para sa lalaki.

@megmarc: @sineasta survival and the pursuit of happiness.:-D

@sineasta: @megmarc false happiness, eh. so all along, ang pinaghihirapan niya para sa singapore ay pagtatago lang sa tunay na

@sineasta: @megmarc nabasa mo na review ni phil dy? natumbok niya! "Nice Isn't Everything"

@megmarc: masyadong unique si ces. walang drama. konti lang ang ces sa tunay na buhay. madrama ang pinay or women in general lalo na pinay.

@sineasta: @megmarc tama ka riyan! pero sa huli, she succumbs to stereotype! na lalaki lang din ang magpapaamo sa kanya at magpapalambot.

@sineasta: @megmarc maganda naman siya as a movie. na-enjoy ko. but beyond that, ano ang sinasabi sa atin ng pelikula? ano ang tinuturo niya?

@megmarc: @sineasta ang lesson for me is not to give up on love diba. yung sinabi ng mommy ni ces sa kusina.:-D

@sineasta: @megmarc yes, but at the expense of what? complicated ang situation nila kasi nga aalis siya. yet sa dulo, parang her dreams don't matter na

@megmarc: @sineasta hmmm. hanging naman yun. the ending i think was ces opened herself to another love. love over career ba yun? not sure.

@sineasta: @megmarc love over career? kitams. yun ang ideology na sinasabi ko esp pagdating sa babae. sila ang nag-give-up ng career. very bituin nga.

@sineasta: @megmarc pwede naman sa dulo, magpahaging. macky will ask, "teka, aalis ka pa ba?" tas sasagot si ces na pag-iisipan niya. kahit pahaging lang

@sineasta: @megmarc just to show na may options siya bilang tao at bilang babae. na hindi siya nakatali sa pag-ibig lang.


@megmarc: @sineasta shet. sobra ang analysis mo. hehehe! deep.:-D

@sineasta: @megmarc ganyan ang turo sa film sch esp ni nick tiongson! mas delikado raw ang ideology ng mga nakakaaliw na pelikula kc di mo mapapansin

@megmarc: @sineasta that's the role of critics i guess or scholars. Movies are there to entertain pips. Bonus na yung mapaisip or mamulat ang audience

@sineasta: @megmarc pero ingat din. kasi the more na paulit-ulit mo napapanood ang ganitong tema, the more napapasok sa subconscious mo 'yung ideologies

The Parallel Lives of Insiang (Lino Brocka, 1976) and Isla (Celso Ad. Castillo, 1985)

Kung itinuring ko ang Silip na porn version ng Himala, ang Isla ang sa Insiang.

Kung sakaling sipagin, I might write something about Himala and Silip, but for now, here's my take on how Insiang's and Isla's lives (and the people around them) intersect with one another.

Setting

Insiang (Hilda Koronel) lives in a squatter's area. Masikip, masukal, maputik, at matao ang lugar nila. Maski ang tirahan nila ng kanyang ina ay tinutuluyan ng mga kamag-anak noong umpisa. Everywhere you go, there's people. Ang lakas maka-asthma attack! Mahirap huminga. Mahirap gumalaw. Kita ng lahat ang kilos mo. Pinagpipiyestahan. Ginagawang almusal.

Si Isla (Maria Isabel Lopez) ay nakatira sa isang isla. Napalilibutan ng malinis na tubig na di tulad ng lugar nina Insiang kung saan upang magkaroon ng tubig ay kailangang mag-imbak sa tuwing may tulo sa gripo o pumila sa pag-iigib sa poso. Kina Insiang, may ilog man, madumi ito at walang buhay.

Bilang isang isla, ang lakas maka-claustrophobic ng lugar nina Isla. Malayo ito sa kabihasnan. Kakailanganin pa ng bangka upang lisanin ito. Tatlo man lang din sina Isla sa bahay kasama ang kanyang lolo at lola, lubhang nasisikipan siya rito. Tila sinisilaban ang kanyang pagkatao sa tuwing nananatili siya rito. Paraiso ang tingin ng isang dayo rito. Subalit hindi para kay Isla.

Katulad nang sa squatter's area, magkakakilala rin ang mga tao sa isla. Mayroon silang pinapanatiling conservative values, at sa tuwing magkakamali ay kinukumpisal nila ito sa paring dumadalaw sa kanila minsan sa isang buwan. Minsan ito ay nagiging facade na lamang. Taliwas ang sinasabi sa ginagawa. Kaiba sa mga tao sa squatter's area kung saan what you see is what you get ang drama nila. Walang kiyeme. Walang arte.

Desire

Iisa lamang ang nais nina Insiang at Isla, ang magkaalis sa kani-kanilang lugar at magpakalayo-layo sa mga taong pinaliliit ang kanilang mundo. Maski ang kani-kaniyang dahilan ay di nalalayo sa isa't-isa.

Si Insiang ay nasasakal at nasusuklam sa kanyang ina na si Tonya (Mona Lisa). Simula nang iwan sila ng kanyang ama para sa ibang babae ay naging malupit na ito sa kanya. Dala siguro ng labis na pagmamahal ang labis na pagkamuhi ni Tonya sa kanyang asawa. Ang kanyang muhi ay nabubunton niya sa anak nang di niya namamalayan. Because of that, Insiang learns to resent her even more especially when Tonya brings Dado (Ruel Vernal), her lover, home.

Naiipon ang mga sama ng loob ni Insiang at nag-iigting lalo ang ninanais niyang paglayo. Gagawin niya ang lahat upang makaalis sa pusaling kinaroroonan niya. Dagdag pa rito ay ang dahilang pinagnanasahan siya ni Dado.

Si Isla naman, bagama't nakakaramdaman ng pagmamahal mula sa kanyang lolo Kadyo (Joseph de Cordova) at lola Gare (Angie Ferro), ay napapaso sa kaniyang pinaglalagyan. Bata pa lamang siya ay hinihipuan na siya ng kanyang lolo. Hindi niya magawang magsumbong sa kanyang lola dahil ang pakiramdam niya ay di siya pakikinggan nito. Bilang isang taong may mataas na pinag-aralan sa paaralan at tinitingala sa isla, mataas ang tingin ni Gare sa kanyang asawang si Kadyo. Kaya katulad ni Insiang, nagpupuyos din ang damdamin ni Isla na makalabas ng isla.

Action Taken

Nang gabing gahasain ni Dado si Insiang at di paniwalaan ng kanyang ina, nilapitan niya ang kanyang kasintahang si Danny (Rez Cortez) upang itanan siya. Alam niya na malaki ang takot nito kay Dado, but she takes the risk. She feels desperate. Wala na siyang makapitan.

The night she gives herself to Danny, she cries. Iniyakan niya ang puring iningatan niya na kinuhang pilit ni Dado at kusang ibinigay na kay Danny. Iniyakan niya ang pag-asang naglaho. Iniyakan niya ang kalayaang hindi buong magiging kanya.

Subalit sadyang walang bayag si Danny. Iniwan siya nito nang walang pasabi matapos makuha ang kanyang pagkababae.

She returns home and decided to take her fate into her own hands. Hindi na siya aasa sa iba upang makamit ang kanyang gusto kahit pa may purong pag-ibig na inaalok ang kanilang kapitbahay sa kanya.

Deadma sa iisipin ng iba at sasabihin ng kanyang ina, kumabit siya kay Dado. Kay Dado na nakipagrelasyon lamang sa kanyang ina upang maangkin siya. Kay Dado na lubha niyang kinamumuhian. Kay Dado na nangakong mag-aahon sa kanyang sa putikan. Kay Dado na siyang dahilan ng pagkalublob niya sa naturang putikan.

Si Isla naman ay ginamit na kasangkapan ang kanyang katawan upang makamit ang kanyang ninanais. Una niya itong ibinigay kay Aldo (Paquito Diaz) na nangakong isasama siya sa paglisan nito sa kanilang isla. Iiwan na nito ang kanyang asawa. Gayunpaman, nang malaman niyang may kinasamang iba ang kanyang asawa, nagwala ito at napatay ng kalaguyo ng kanyang asawa.

Masamang-masama ang loob ni Isla. Ang ticket na binayaran niya paalis ng isla ay naglaho. Inamin niya sa hepe (Vic Diaz) ang kanyang ginawa. Pinahiwatig niyang sasama siya sa kanya basta ipaalam lamang nito ang oras ng kanyang pag-alis. Tempted, the officer told her where he is staying and when he is planning to leave.

Once again, Isla offers herself to the officer. Pero hindi niya nakayanan ang nais nitong ipagawa sa kanya. She gets out of the deal by hurting herself.

When she gets home, lola Gare tells her na hindi nila tunay na anak ang kanyang ama. Inampon nila ito upang matigil na rin ang pangungutya ng pagiging baog na nakukuha niya kay Kadyo. Feeling both opressed, Isla hugs her and cries.

May dumating na NPA sa isla. Nakilala niya si Sonny (Joel Torre) na gusto nang tumiwalag sa grupo at magkapamilya. Sagot sa kani-kanilang dalangin, ninais nilang magsama. Subalit nang sila ay palayo na, nabaril at napatay ng militar si Sonny.

Naging desperado nang lalo si Isla. Sa pangako ng kanyang lolo na dadalhin siya sa Maynila ay bumigay siya. Siya na lang ang nakikita niyang pag-asa sa lumalala niyang sitwasyon. Maaaring naisip niyang hindi naman sila tunay na magkadugo, hinayaan na niya ang kanyang lolo na angkinin ang kanyang katawan nang tuluyan.

With such desperation, who will be saved and get to have the freedom she wanted, and who will continue to suffer with the actions she has taken?

Conclusion

Inamin ni Insiang kay Tonya ang relasyon niya kay Dado. Hindi ito matanggap ni Tonya. When she witnesses how loving Dado is to Insiang, she takes her scissors and stabs him in the back several times. Insiang then frees herself from both her mother and Dado. Nakulong si Tonya at namatay si Dado.

When she visits Tonya in prison, Insiang expresses her love to her mother. Pero matigas si Tonya. Hindi niya makuhang magpahayag ng pagmamahal sa anak. Nakakulong siya sa pagkamuhi at galit sa mga taong nangloko at nanakit sa kanya.

Insiang walks out of the prison. Malaya na sa kanyang ina...

Di tulad ni Tonya, nang makita ni Gare ang ginagawa ng asawa sa apo, hindi niya makuhang magalit ng harap-harapan dito. Bagkus ay pinagbuntunan niya ng galit ang koleksiyon nitong plaka. Sinira at binasag isa-isa. Subalit sadya nga yatang mahal niya si Kadyo ng sobra-sobra kaya maski sarili niyang kamatayan ay gusto niyang ang asawa ang magpataw sa kanya.

Samantala, punong-puno naman ng pagnanasa si Kadyo kay Isla na handa niyang iwan si Gare para sa itinuturing na apo. Sakay sa ferris wheel dala ng karnabal ng araw na iyon, inatake sa puso si Kadyo habang kasama si Isla.

With that, Isla frees herself. Nagtampisaw siya sa dagat nang nakahubad at nagpagulong-gulong...

Dalawang mukha ng babae, iisa ang nais. Sino ang naging tunay na malaya sa kanilang dalawa?

Dalawang mukha ng kamusmusan ng kababaihan, niyurakan ng malisya ng mga kalalakihan. Sino ang tunay na nagwagi sa laban niya?

Sa larangan ng pag-ibig, sino ang tunay na nagmahal at sino ang nagpaalipin kina Tonya at Gare?

Sa pelikulang nagsasalamin ng lipunan, sino ang nagtagumpay? Si Lino Brocka ba para sa Insiang (1976, sa panulat ni Mario O' Hara) o si Celso Ad Castillo para sa Isla (1985, sa panulat ni Jose Javier Reyes)?

Ang Isla ay supposedly representation ng bansang Pilipinas at ng mga taong sumakop at gumamit dito. Patuloy na niyuyurakan ang kanyang dangal ng mga dayuhan at maging ng sarili niyang mga tao, simbahan, at gobyerno. In that respect, naipahayag ni Castillo ang nais niyang iparating.

Pero bilang isang tao si Isla at isang pelikula, maraming naging pagkukulang si Castillo. Ang mga tauhan niya ay alipin ng kanilang desires of the flesh. Lahat ng kalalakihan ay nagnanasa kay Isla at halos lahat ng kababaihan ay nakatuon sa kanilang makamundong pagnanasa. Walang nag-iisip. Walang nakakaramdam. Maski mismong si Isla ay gagawin ang lahat upang masunod lamang ang kanyang gusto kahit pa ibigay ang sarili sa kung sinu-sino.

Porn, first and foremost, ang pelikulang ito kaya naging secondary na lamang ang katauhan ng mga karakter nito. Pilit na nagpapakalalim, pero superficial lamang ang lahat katulad ng mga karakter na umiinog dito.

Si Insiang naman ay nagsasalarawan ng mga kababaihang pilit na iniingatan ang sarili at pinagbubuti kahit pa di ito sumasang-ayon sa kaniyang kapaligiran. Hindi siya nagpapakalugmok sa kinakasadlakang lusak, bagkus ay lumalaban at pinagtatanggol ang sarili. Hindi siya alipin ng kanyang pagnanasa.

Forever and a Day (Cathy Garcia Molina, 2011)

In 1997 Sharon Cuneta won the Best Actress trophy for Madrasta in all major award giving-bodies in the Philippines, making it a grand slam winning. Despite such achievement, the Megastar failed to even get a nomination from the Young Critics Circle (YCC), a group boasted of learned, professional individuals from the academe and the arts which aim to pay attention not only to the technical aspects of film, but also the underlying significance behind them. Hindi mahalaga sa kanila kung balde-baldeng luha ang ibinuhos ng artista sa isang pelikula kundi ang dahilan kung bakit nila ito ginawa. Kahit pa ito ay isang patak ng luha lamang, kung may pinanggagalingan naman, pasok ito sa kanilang panlasa.

In YCC's book called "Sampung Taong Sine: Philippine Cinema 1990-1999", it explained that despite the title role, Mariel (Sharon) was not the central character, but Edward (Christopher de Leon). Sa kanya uminog ang mundo ni Mariel. Siya ang naging dahilan ng paulit-ulit na pagtangis niya. It was only when Edward came into full circle that Mariel had surpassed her own struggles. The film may had painted a different color for step mothers, but it had remained inside the box in its depiction of women. Sharon seemed to go out of the character every now and then when she goes from being the tough head of an advertising firm then a yielding wife at home. (Valerio, p. 35)

While I could see the point in Valerio's arguments in terms of characterization, should the writing (or even the direction) be faulted for this? Didn't the Megastar gave the best that was asked of her to deserve even a citation when it wasn't even a bad performance? She stepped-up her A game the way she hasn't did before.

This is what Oggs Cruz (a film critic) and I had talked about one time about the works of Olivia Lamasan. They may be technically-polished, but overall they end up confusing and lacking focus.

In Milan (2004) the story focus shifts from Lino (Piolo Pascual) to Jenny (Claudine Barretto). There was no clear-cut distinction as to whose character the audience should follow. In In My Life (2009), I found Shirley Templo's (Vilma Santos) character's too ambiguous. Sa umpisa ay tila ang dapat niyang matutunan ay mag-adjust sa makabagong mundong kanyang kinabibilangan. Subalit sa huli lamang niya malalaman kung anong klase siya ng ina sa kanyang mga anak at doon magmumula ang kanyang pagbabago. We were made to go through her tedious journey only to find out a different lesson she had to learn.

In her latest release, In the Name of Love (2011), it is the theme that seems baffling. It is a love story caught in a tumultuous socio-political background, the kind that Lino Brocka used to make. If he indeed helmed the said film, malinaw ang kapupuntahan nito.

Napakaraming interesanteng karakter sa pelikula na hindi nabigyan ng sapat na attensyon. Bagkus ay naging palabok lamang sa masalimuot na relasyon nina Emman (Aga Muhlach) at Cedes (Angel Locsin). Kaya naman nagtapos ito sa isang nakakaumay na tamis na pagkakatuluyan ng dalawang karakter na maituturing na bitter ending at hindi happy ending. Parang isinakay tayo sa isang grandiosang roller coaster na imbes na na-enjoy natin ay pinasuka tayo sa pagtatapos nito at pinasakit ang ulo.

Sa state of confusion din nagtapos ang kasalukuyang pelikula ng Star Cinema na Forever and a Day (2001) sa direksiyon ni Cathy Garcia-Molina. When the movie cues for the closing credits, I heard someone say, "Ang pangit ng ending." I could only surmise the reason behind such comment.

For one thing, the burial scene was abrupt. Yes, it was bound to happen. However, the scene prior to that didn't give the audience enough time to prepare for such an event. Technically, the camera shot from above the bed of the two leads explains it, but it was lacking the emotions needed for one's release.

Second, the last scene seems to suggest the celebration of Raffy's life with the people she has touched and the things she has done. But this movie isn't Pay It Forward or any movie with such concept. Aside from her family, Raffy only made a significant difference to one person, i.e. Euge. And without Euge's fresh attitude towards her in the beginning, they wouldn't make a connection. Or Raffy might not be able to conquer her fears even. It was Euge who moved her, the same person who encouraged her to continue fighting her disease. Without him, she might not be able to pursue the things she wanted to do. But, her biggest contribution was teaching Euge the art of letting go; to know when to stop; to understand that giving up doesn't mean defeat rather a courageous act of accepting one's weakness.

Nevertheless, this isn't to say that Forever and a Day (and the rest of the films I've mentioned) is a bad film. It is entertaining enough as it goes through its motions of romantic encounters between the two leads till complication arises between them. It delivers enough emotions that'll bring out smiles and tears every now and then. 'Yun nga lang, the stops it made along its journey didn't contribute well to the overall outcome of the experience.

---

Much has been said about KC's acting and her box-office bankability. I believe that KC can act, contrary to what others say na bano siya pagdating sa aktingan. She just needs a little fine tuning in delivering her lines and emotions. Dahil galing s'ya sa teatro, di maiiwasang maging malaki ang kanyang mga galaw at emosyon at kailangang maging aware siya rito, maging ang kanyang direktor. Fortunately, in this movie, she managed to control her emotions well. Subdued acting and refined delivery of dialogues. Phil Dy, in his review, says "she seems to do weel when paired with directors that really care. Given instruction, Concepcion thrives."

There's a lot of room for improvement still. There are parts of the film na hindi ko masyadong maramdaman ang emotion niya particularly the zip line sequence. I can't say if it was her fault or the way the scene was written or directed. Pero hindi sapat para sa 'kin ang pinakita niyang expression ng Acrophobia. Ibang-iba sa rafting scene kung saan ramdam na ramdam mo ang imminent danger ng sitwasyon. (Siguro nga ay sa direksyon ito nagkulang.)

I felt that KC's character details were not paid much attention. Hindi siya mukhang may sakit. Malusog at malakas siyang tingnan sa kabuuan ng pelikula kahit pa noong nag-undergo na siya ng chemotherapy.

With that said, in terms of box-office appeal, hindi man ito maging gaanong malakas ay hindi dapat ito isisi kay KC. This is a Sam Milby film! Isa lang siya sa mga karakter sa tutulong upang mabuo ang pagkatao ni Euge katulad ng mga kapamilya nito, kaibigan, at katrabaho. Sa tingin ko nga ay hindi magbabago ang appeal nito kung sakaling ibang artista ang ginamit.

Photos are from Forever and a Day Press Photos

Related reviews: Phil Dy's "Another Version of Happiness"

Oggs Cruz's Forever and a Day (Cathy Garcia-Molina, 2011)

You Again (2010)

Watching You Again brings me back to the times of watching Desperadas Parts 1 & 2 where good and able actors act desperately to save a desperate film. The concept was good enough, but it wasn't backed up by a good script. They had to rely on poorly-written antics and jokes that bordered on slapstick most of the times. Further, its heart was not in the right place. When the characters tried to make amends at the end, you'd barely feel for them. Even the main bully (Odette Yustman) in the film didn't know where to place herself properly. She seems to be suffering from split-personality wherein she goes back and forth into being a good person and a bully.

The last scene, though, between Betty White's and Cloris Leachman's characters were more interesting than the rest of the film. Too bad that it was just part of the epilogue. They had better lines than the main characters.

Olivia Lamasan's In the Name of Love (2011, Trailer)

I am not loving the trailer. Parang TH mag-elicit ng tamang reaction sa audience. It's too melodramatic for my taste. If not because it was an Olivia Lamasan film, I would totally lose all hope on the film. But because of her, I still have my reservations on it. Pero andu'n ang dating sa akin na parang basta lang maipalabas ang pelikula kaya ito tinapos.

Aga Muchlach looks old and tired. He has been doing the same roles over and over again and has the same exact look in his eyes in every film! After Sa Aking Mga Kamay, he has never done any anti-Aga role. Kulayan man niya ng jejemon color ang buhok niya, siya pa rin si pa-tweetums Aga since Bagets days.

Angel Locsin looks plump and uninspired. Walang buhay ang kanyang mga mata.

Jake Cuenca looks misplaced.

I wish I am wrong. We have yet to see the film on May 11. Pero sana lang, lagyan naman ng buhay ang trailer. Ang luma-luma, eh.